Nếu bạn có lần vấp ngã trong hố lầy dâm ô, không còn lòng băng tuyết của bông huệ thì ít ra hãy nỗ lực làm một chiếc sen vươn mình lên giữa bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Nói điều nầy tôi vẫn nghĩ một số người nam có óc phụ nhược. Nhưng một điều dễ nhận xét nhất là toàn thể thân xác bạn trai đòi hỏi sinh lực để phát triển.
Về lợi ích của hai thứ tinh thần nầy, là chúng bỏ túc nhau. Tâm hồn con người thời đại quay cuồng trên một thảm kịch diễn ra bốn phương nào loạn dâm, bóc lột, giả hình, mưu mô, xảo quyệt, trụy lạc, ghen tương, nghi kỵ, chém giết, phản nộp, đàn áp, quy mọp, bạc nghĩa, du nịnh. Trước hết phải biết rõ rệt nhục lạc là phương thế Tạo hóa dùng để cho con người tiếp tay với Người sáng tạo nhân loại trong hôn nhân .
Có thể họ nói xấu về đời tư, về các tổ chức của bè bạn, của thượng cấp, hạ cấp một cách trống trải, không dè dặt giữa đám đông. Đem cơm cho cha ăn nhổ mạ, họ nghe từ đầu đ ê vọng lại: Các hiện tượng nầy báo hiệu rõ rệt bạn trai đã qua hẳn thời kỳ tiền thanh niên và bước qua cửa thanh niên.
Một khía cạnh nữa của tâm lý bạn trai khi họ sống trong xã hội là óc thống trị. Lợi là cứu cánh các phương thế kể cả những quỷ kế vẫn là tốt. Trái lại có nhiều bạn trai khi ái tình gào thét và sau khi chịu ảnh hưởng của gương xấu, của xi nê, tuồng kịch, sách báo khiêu dâm nhất là ảnh hưởng của bạn dâm đãng, có nhiều thái độ thô lỗ, hì hợm, lì lợm, mất dậy đối với bạn gái.
Hồi lúc làm hiệu trưởng một trung học đường nọ tôi bắt được nhiều bức thư nữ sinh gởi cho bạn trai, thứ bạn trai có bao nhiêu là tình nhân. Mà còn phải tích cực giúp nhân cách phát triển. Con người không quyền phi pháp tự ý tham gia.
Thưa bạn! Ai trông bạn trai mà không có phút mặc đồ lớn tay cầm gậy, vênh mặt nói mình là kẻ chi chi. Bạn gái thua hẳn họ về cuộc sống tinh thần nầy. Bản năng nầy hiện rõ trong những nghĩa cử của họ.
Người nam như hơn một lần tôi nói là người làm cho thiên hạ phục chớ không phải làm cho người ta yêu mặc dù phải xử thế đắc nhân tâm. Cuộc đời do đó có thể hư. Có một số bạn trai mất bản sắc thành thực lo trao diện thân thể, nô lệ cho ăn mặc.
Ơû học đường thì đáng rơi lệ. Nói vậy tôi vẫn đề phòng một số nhỏ, rất nhỏ bạn trai tướng diện đ àn bà, cótính tình phụ nữ, ăn nói điệu cô gái, đi đứng như tiểu thư. Họ có lý vì chính Horace đã nói về Virgile, bạn của ông: Là phân nữa của tâm hồn tôi: Dimidium animae meae.
Phần đông bị mắc tật ích kỷ, nhỏ mọn, ăn nói cầu kỳ. Họ đem chuyện bạn khác, chuyện giáo sư, hàng xóm ra bàn. Có nhiều điều lúc bé thơ họ ngó bằng cặp mắt bồ câu vô tư: họ cười rồi khóc, mới khóc lại cười.
Lúc mất tình yêu hay bị phản bội, bạn trai ghen bồng bột lắm. Người lớn xung quanh họ thì đua xa xí thì họ cũng đấu tranh lảng tiêu. Lạ lùng nữa là họ bất kể đến chánh quyền.